Làm giả kết quả xét nghiệm ADN có được không?

Xét nghiệm ADN từ lâu đã được xem là “bảo vật” khoa học tối cao giúp phân định huyết thống với độ chính xác lên đến 99,9999%. Tuy nhiên, vì những mục đích cá nhân như tranh chấp tài sản, che giấu mối quan hệ ngoài luồng, hay hợp thức hóa thủ tục hành chính, không ít người đã tìm mọi cách để làm giả kết quả xét nghiệm ADN.

Liệu tấm phiếu kết quả có thể bị thao túng dễ dàng như nhiều người vẫn nghĩ? Các trung tâm di truyền học ngăn chặn hành vi này bằng cách nào và hậu quả pháp lý ra sao?

Kết quả xét nghiệm ADN có thể làm giả không?

Về nguyên tắc, kết quả xét nghiệm ADN tại các trung tâm uy tín được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt và có hệ thống kiểm soát chặt chẽ, vì vậy việc làm giả kết quả là điều rất khó xảy ra. Mỗi mẫu xét nghiệm đều được mã hóa, lưu trữ và phân tích bằng hệ thống máy móc chuyên dụng nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan.

Tuy nhiên, nếu lựa chọn các cơ sở kém uy tín hoặc sử dụng giấy tờ, mẫu xét nghiệm không đúng quy định thì vẫn có thể phát sinh các rủi ro liên quan đến tính xác thực của kết quả.

Các thủ thuật làm giả kết quả xét nghiệm ADN thường gặp

Trên thực tế, việc can thiệp vào hệ thống máy móc giải trình tự gen hiện đại để đổi trắng thay đen là điều gần như không thể. Do đó, những đối tượng có ý định gian lận thường tinh vi tác động vào hai giai đoạn: Trước khi xét nghiệm (tráo mẫu) và Sau khi có kết quả (làm giả giấy tờ).

• Đánh tráo mẫu phẩm sinh học: Đối với các ca xét nghiệm tự nguyện tại nhà, người gửi mẫu có thể tự ý thay đổi mẫu tóc, móng tay hoặc tăm bông niêm mạc miệng của người cần thử bằng mẫu của một người khác nhằm hướng kết quả theo ý muốn.
• Làm giả phôi giấy kết quả: Sử dụng các phần mềm chỉnh sửa đồ họa (Photoshop) để sửa đổi tên tuổi, kết luận “Có” hoặc “Không” cùng huyết thống trên bản quét (scan), sau đó in lậu hoặc làm giả con dấu của các trung tâm uy tín.
• Móc nối, mua chuộc nhân viên nội bộ: Đây là kịch bản hy hữu được thêu dệt nhiều trên phim ảnh. Đối tượng cố gắng tìm cách tác động đến kỹ thuật viên phòng Lab để can thiệp vào dữ liệu nhập liệu ban đầu.

Vì sao rất khó để “qua mặt” các trung tâm xét nghiệm uy tín?

Với sự phát triển của công nghệ giám định gen thế hệ mới, các trung tâm xét nghiệm ADN đạt tiêu chuẩn quốc tế luôn vận hành những hàng rào bảo mật nghiêm ngặt khiến mọi hành vi gian lận làm giả kết quả xét nghiệm ADN đều dễ dàng bị lật tẩy.

Quy trình niêm phong mẫu nghiêm ngặt

Đối với xét nghiệm ADN pháp lý (làm giấy khai sinh, phục vụ tòa án), khách hàng không được tự mang mẫu đến. Nhân viên trung tâm sẽ trực tiếp thu mẫu, chụp ảnh chân dung, lăn dấu vân tay của những người tham gia và ký biên bản niêm phong ngay tại chỗ. Quá trình này triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ tráo mẫu.

Công nghệ kiểm soát nhiễm chéo và đối chiếu mẫu đặc biệt

Hệ thống máy phân tích tại phòng Lab (đạt chuẩn ISO 13485 hay chứng chỉ CAP của Mỹ) có khả năng phát hiện ngay lập tức nếu mẫu phẩm bị trộn lẫn thông tin di truyền của hai người khác nhau (nhiễm chéo). Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, phòng Lab sẽ lập tức từ chối mẫu và yêu cầu thu nạp lại từ đầu.

Hệ thống mã vạch (Barcode) và mã hóa dữ liệu tự động

Khi mẫu bước vào phòng thí nghiệm, mọi thông tin cá nhân của khách hàng đều được ẩn đi và thay thế bằng mã vạch. Kỹ thuật viên chạy máy hoàn toàn không biết mẫu đó là của ai, thuộc ca nào, từ đó loại bỏ hoàn toàn yếu tố cảm tính hoặc nguy cơ mua chuộc nội bộ.

Hậu quả khôn lường của hành vi làm giả kết quả ADN

Hành vi cố tình làm sai lệch kết quả phân tích di truyền không chỉ để lại những bi kịch đau lòng về mặt tình cảm gia đình mà còn kéo theo những hình phạt pháp lý vô cùng nghiêm khắc.

Về mặt pháp luật

Theo quy định pháp luật hiện hành, việc làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng kết quả xét nghiệm ADN giả để lừa dối cơ quan chức năng (như làm giả giấy khai sinh, chạy tội, chiếm đoạt tài sản thừa kế) có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và hậu quả gây ra, người vi phạm có thể đối mặt với án phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù có thời hạn.

• Xử phạt hành chính: Hành vi giả mạo tài liệu của cơ quan, tổ chức có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đến 100.000.000 đồng.
• Trách nhiệm hình sự: Tùy theo mục đích (như trốn nghĩa vụ nuôi dưỡng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản), người vi phạm có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 2 năm.

Về mặt xã hội và gia đình

Sự dối lừa dựa trên khoa học một khi bị phơi bày sẽ đẩy các mối quan hệ xuống vực thẳm. Niềm tin đổ vỡ, những đứa trẻ vô tội phải gánh chịu tổn thương tâm lý nặng nề, và danh dự của người làm giả sẽ bị xã hội lên án kịch liệt.

Sự thật di truyền là thứ không thể thay đổi. Mọi nỗ lực nhằm làm giả kết quả xét nghiệm ADN chỉ mang lại sự an tâm giả tạo trong ngắn hạn nhưng lại để lại hậu quả tàn khốc về lâu dài. Để bảo vệ quyền lợi chính đáng và sự minh bạch của thông tin, khách hàng nên tìm đến các trung tâm xét nghiệm ADN uy tín, nơi có quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ và cam kết pháp lý rõ ràng.